Home » European Union » Πολιτική Ασφάλιση Κινδύνων για τις Ξένες Άμεσες Επενδύσεις στην Ουκρανία

Πολιτική Ασφάλιση Κινδύνων για τις Ξένες Άμεσες Επενδύσεις στην Ουκρανία

Pages

Flickr Photos

Iceland

Fog Over Polychrome

Frosty fence

More Photos

Blog Stats

  • 19,049 hits
Το 2014, δύο σημαντικά γεγονότα της μετα-Ψυχροπολεμικής Ευρωπαϊκής πολιτικής συνέπεσαν στην Ουκρανία. Πρώτον, το τέλος του 2013 είδε την απαρχή μίας πολιτικοοικονομικής επαναστάσεως στην Ουκρανική κοινωνία που συνεχίζεται μέχρι αυτές τις μέρες. Δεύτερον, αυτή ακολουθήθηκε στο τέλος του Φεβρουαρίου του 2014 από μία αρχικώς κεκαλυμμένη και αργότερα συνεχώς πιο ανοιχτή Ρωσική στρατιωτική επέμβαση στην Κριμαία και το Ντόνμπας (Mitrokhin, 2015). Πολλοί παρατηρητές έχουν αρχίσει να βλέπουν αυτές τις δύο αλλαγές στην Ευρωπαϊκή πολιτική ως αδυσώπητα ή ακόμα και αιτιατώς συνδεδεμένες η μία με την άλλην. Αυτή η εσφαλμένη εκτίμηση μπορεί, έστω μερικώς, να αποδοθεί στον ρόλο που τα Ρωσικά ΜΜΕ είχαν στην διαμόρφωση των ερμηνειών της Ρωσο-Ουκρανικής διαμάχης (Fedor, 2015)
Σε πολλές δημόσιες συζητήσεις στην Δύση, όπως στην Γερμανία, είναι κυρίαρχη η ιδέα ότι η Μόσχα απλώς αντιδρούσε στις εσωτερικές πολιτικές εξελίξεις στην Ουκρανία κατά τον χειμώνα του 2013-2014. Αυτές οι ερμηνείες συνήθως συνοδεύονται από εκφράσεις τουλάχιστον μερικής κατανοήσεως για την ασυνήθιστη συμπεριφορά της εξωτερικής πολιτικής της Μόσχας ή, ακόμα, με παραδοχή ότι ήταν αναπόφευκτη το 2014. Τέτοιες απολογητικές στάσεις συνήθως συνοδεύονται από μία αποδοχή ενός κυρίαρχου, αν όχι αποφασιστικού ρόλου της Δύσης στην πρόκληση των γεγονότων στο Κίεβο από τον Νοέμβριο του 2013. Αυτά τα μοιραία γεγονότα υποτίθεται ότι οδήγησαν, αν όχι εξανάγκασαν την Μόσχα στην ακανόνιστη διεθνή συμπεριφορά της όταν ο φιλο-Δυτικός ξεσηκωμός στην Ουκρανία έφτανε στην νικηφόρα ολοκλήρωσή του.

Εσωτερικοί παράγοντες που καθόρισαν το ΕυρωΜαϊντάν.

Παρά το όνομά του, το ΕυρωΜαϊντάν (που σημαίνει η «πλατεία της Ευρώπης») ήταν ένα γεγονός που προκλήθηκε κατά κύριο λόγο – αν και όχι αποκλειστικώς – από τις εσωτερικές υποθέσεις της Ουκρανίας και την εθνική της ιστορία. Διαμορφώνοντας τους στόχους, την ρητορική και τα σύμβολα του ξεσηκωμού τους, οι Ουκρανοί επαναστάτες συνδέθηκαν μονίμως στα πρωτο-δημοκρατικά σημεία αναφοράς της Ουκρανικής ιστορίας. Τέτοια είναι, πχ, τα μεσαιωνικά συμβούλια (Віче), δηλαδή τοπικές συνελεύσεις των πολιτών, ή τις σχετικώς νεότερες δημοκρατίες των Κοζάκων στην περιοχή του Δνιπέρου ποταμού. Είναι αξιοσημείωτο ότι και οι δύο αυτές παραδόσεις δεν είναι μόνον συσχετισμένες με την επηρεασμένη από την Δύση δεξιά όχθη της Ουκρανίας, αλλά και με την Ρωσόφωνη αριστερή όχθη και μερικώς με την εδαφική ιστορία της σημερινής Ρωσικής Ομοσπονδίας.
Στην αντίληψη πολλών Ουκρανών και λόγω των βιογραφιών των ηγετών του, το ΕυρωΜαϊντάν ήταν τόσο μία συνέχεια της αντι-Σοβιετικής φοιτητικής «Επαναστάσεως του Γρανίτη» το 1990 στο Κίεβο, όσο και της «Πορτοκαλί Επαναστάσεως», του περίφημου ξεσηκωμού των ψηφοφόρων το 2004. Επί πλέον, το ΕυρωΜαϊντάν ακολουθούσε τα ίχνη αρκετών, λιγότερο γνωστών, αλλά επίσης μεγάλων διαδηλώσεων στην πλατεία Ανεξαρτησίας (Μαϊντάν) του Κιέβου, όπως την εκστρατεία για «Ουκρανία χωρίς τον Κούτσμα» του 2000-2001 και το «Φορο-Μαϊνταν» του 2010 (Otrishchenko 2015 σ. 149). Η πρώτη ήταν η αρχή του δημοκρατικού και αντι-ολιγαρχικού κινήματος που τελικώς οδήγησε στην Πορτοκαλί Επανάσταση, η οποία έδωσε τέλος στην διακυβέρνηση από την κλίκα του πρώην Προέδρου Λεονίντ Κούτσμα. Η δεύτερη ήταν μία βραχύβια διαδήλωση επιχειρηματιών εναντίον αλλαγών στο φορολογικό σύστημα από τον πρώην Πρόεδρο Βίκτορ Γιανουκόβιτς. Στην διάρκεια αυτών των πρώιμων μαζικών εκδηλώσεων πολιτικής ανυπακοής, τα διεθνή θέματα, όπως η υπογραφή με την ΕΕ συμφωνίας συνδέσεως ή η πιθανή μελλοντική συμμετοχή στο ΝΑΤΟ, έπαιξαν ακόμα μικρότερο ρόλο από ό,τι στο ΕυρωΜαϊντάν ή ακόμα απουσίαζαν τελείως. Οι πρώιμες διαδηλώσεις καθώς και άλλες εσωτερικές παρορμήσεις πίσω από τις διογκούμενες μαζικές διαδηλώσεις που συνέβησαν από την 21η Νοεμβρίου του 2013 και την 21η Φεβρουαρίου 2014 έπαιξαν πιο σημαντικό ρόλο για την κλιμάκωση της Ουκρανικής κρίσης από ό,τι η ΕΕ και/ή το ΝΑΤΟ – το τελευταίο είναι ένας παραπλανητικός υπερτονισμένος παράγοντας που υπογραμμίζεται από πάρα πολλούς Δυτικούς σχολιαστές.
Η ερμηνεία των προσφάτων γεγονότων στο Κίεβο ως μίας θλιβερής ιστορίας ενός γεωπολιτικού αντικειμένου παρά ως μίας μοιραίας αποφάσεως που ελήφθη από ένα αυτοπροσδιοριζόμενο υποκείμενο οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην έλλειψη στοιχειώδους γνώσης για την Ουκρανική ιστορία, πολιτισμό και κοινωνία της Ευρωπαϊκής πολιτικής και πνευματικής ελίτ. Η στοιχειώδης ακαδημαϊκή κοινότητα των ειδικών στα Ουκρανικά θέματα δεν αντιπροσωπεύει μία συμπαγή ακαδημαϊκή ομάδα στην Ευρωπαϊκή Ένωση (για την περίπτωση της Γερμανίας, δείτε: Umland, 2012). Εξ ου και η εμμονή των περισσοτέρων πολιτικών παρατηρητών στα κράτη μέλη της ΕΕ σε οικεία γεωπολιτικά σχέδια από τον Ψυχρό Πόλεμο και όχι σε νέα στοιχεία που έχουν προκύψει από μελέτες πεδίου για να ερμηνεύσουν το ΕυρωΜαϊντάν και την Ρωσο-Ουκρανική διαμάχη, είναι λυπηρή αλλά δεν προκαλεί έκπληξη.
Σε αντίθεση με την Βόρεια Αμερική, η ΕΕ δεν διαθέτει ούτε ένα σημαντικό ακαδημαϊκό ερευνητικό κέντρο ή όργανο ακαδημαϊκών δημοσιεύσεων με επιρροή με αποκλειστική εστίαση στην Ουκρανία. Για να είμαστε σαφείς, μερικά κράτη της ΕΕ διαθέτουν σχετικά ινστιτούτα ή σειρές δημοσιεύσεων. Για παράδειγμα, στην Γερμανία υπάρχει το δεκαπενθήμερο «Ukraine-Analysen» που εκδίδεται από το Ερευνητικό Κέντρο για την Ανατολική Ευρώπη στην Βρέμη (Forschungsstelle Osteuropa), το Ουκρανικό Ελεύθερο Πανεπιστήμιο στο Μόναχο, η Γερμανική Ένωση Ουκρανιολόγων (DAU e.V.), η εδραζόμενη στο Βερολίνο ΜΚΟ «Διάλογος Κιέβου» (Kiewer Gespräche e.V.), το θερινό σχολείο “Ukrainicum” στο Πανεπιστήμιο του Γκράισβαλντ και μερικά άλλα. Αυτά όμως, είναι πρωτοβουλίες με ως τώρα περιορισμένη κοινωνική επιρροή και εύθραυστα θεσμικά θεμέλια. Παρά τις υψηλής ποιότητος δημοσιογραφικές αναφορές για την Ουκρανία στις κύριες Γερμανικές εφημερίδες, από την αριστερών απόψεων Die Tageszeitung έως την δεξιών απόψεων Die Welt εξακολουθεί να υπάρχει σημαντική άγνοια σε πολλούς Γερμανούς επιτελείς και διαμορφωτές της κοινής γνώμης σχετικώς με βασικά δεδομένα που αφορούν στο γεωγραφικώς μεγαλύτερο κράτος πλήρως μέσα στην Ευρώπη. Το «μαύρο κουτί» Ουκρανία, πολλές φορές παρουσιάζεται ως ένα ουδέτερο κράτος, τραγικό υβρίδιο ή άβουλο πιόνι ανάμεσα σε κυρίαρχες υπερδυνάμεις ή γεωπολιτικά μπλοκ αντί για ένα κυρίαρχο έθνος με την δική του μοναδική ιστορία, σύνθεση και πολιτισμό.
Ασφαλώς, η πρόσφατη πολιτική όξυνση σχετίζεται με μία από τις πιο σημαντικές εξωτερικές υποθέσεις του Κιέβου καθώς ακολούθησε το ξαφνικό σταμάτημα της πορείας ενσωματώσεως της Ουκρανίας στην Ευρώπη τον Νοέμβριο του 2013 από το καθεστώς Γιανουκόβιτς. Παρ’ όλα αυτά, η απόρριψη, από το Κίεβο, της προσφοράς για σύνδεση από τις Βρυξέλλες ήταν απλώς μία επαναληφθείσα πράξη από ένα Ανατολικό κράτος με εταιρική σχέση. Η Αρμενία, ένα κράτος με διαφορετική γεωπολιτική θέση, πληθυσμιακή δομή και διεθνή σημασία, είχε επίσης αίφνης ακυρώσει λίγες εβδομάδες νωρίτερα τις δικές της παράλληλες προετοιμασίες για την Συμφωνία Συνδέσεως του Γερεβάν με την ΕΕ, κάτω από την φανερή πίεση της Ρωσίας. Αυτό δείχνει ότι η εκλαμβανόμενη ως μοιραία γεωγραφική θέση και δημογραφική σύνθεση της Ουκρανίας έπαιξε ένα μικρότερο σχετικό ρόλο από ό,τι θεωρείται μερικές φορές.
Επιπλέον, ο χαρακτήρας των Ουκρανικών διαδηλώσεων ταχέως μετατράπηκε, ήδη από τις πρώτες εβδομάδες, από μία μικρή φιλο-Ευρωπαϊκή διαμαρτυρία της πνευματικής ελίτ του Κιέβου σε ένα δια-ταξικό, δια-περιφερειακό μαζικό κίνημα με ευρύτερη στόχευση. Για πολλούς Ουκρανούς, η «Ευρώπη» ήταν περισσότερο μία κατευθυντήρια αλληγορία κατά την διάρκεια του ΕυρωΜαϊντάν, παρά ένα συμπαγές σχέδιο δράσης (Chebotariova, 2015, σελίδες 163-176)
Η εστίασή τους ήταν λιγότερο στα γραφειοκρατικά βήματα για να προετοιμάσουν την Ουκρανία για την σύνδεση με την ΕΕ από ό,τι στην παραδειγματική λειτουργία της «Ευρώπης» σαν ένα όραμα και μυθοποιημένο μοντέλο για μια καλύτερη και ανανεωμένη Ουκρανία. Γι’ αυτόν τον λόγο, στην Ουκρανία, για την περιγραφή αυτού του τρίμηνου ξεσηκωμού, έχει επικρατήσει η παλιγγενετική έκφραση «Επανάσταση Αξιοπρεπείας», αντί για τον διεθνώς αναφερόμενο όρο «ΕυρωΜαϊντάν». Η έκφραση αυτή υποδηλώνει ότι ο Ουκρανικός λαός δεν ξεσηκώθηκε για να ακολουθήσει συμβουλή ξένων. Αντιθέτως, οι Ουκρανοί επαναβεβαίωσαν τον εαυτό τους, στην Επανάσταση της Αξιοπρέπειας, σαν πολίτες που δεν ανέχονται πλέον την περιφρόνηση, την αυθάδεια και την κακομεταχείριση που τους έδειχνε το καθεστώς Γιανουκόβιτς για περισσότερο από τρία χρόνια.

Παρεξηγώντας την μετεπαναστατική Ουκρανία

Η κατανόηση της Δύσης για την Ουκρανία μετά την νίκη της Επαναστάσεως της Αξιοπρέπειας επηρεάστηκε από έναν συνδυασμό (α) της πολυπλοκότητας της μετα-Σοβιετικής καταστάσεως, (β) των αποτελεσμάτων της Ρωσικής εκστρατείας παραπληροφορήσεως και (γ) την υπανάπτυξη των Ουκρανικών σπουδών στην Ευρώπη. Μέχρι πριν δύο χρόνια, η Ουκρανία δεν ήταν παρά μία «λευκή κηλίδα» ή μία «ανάστροφη παραίσθηση» στον νοητικό χάρτη πολλών Ευρωπαίων. Δεν προκαλεί έκπληξη, λοιπόν, ότι, παρά τις ταχύτατες εξελίξεις της περσινής χρονιάς, πολυάριθμες τρέχουσες Δυτικές δημόσιες συζητήσεις εστιάζονται κυρίως σε προ-επαναστατικά παρά στα τρέχοντα τοπικά προβλήματα που αντιμετωπίζει το Ουκρανικό κράτος από την αρχή της Ρωσικής εισβολής στα τέλη Φεβρουαρίου του 2014.
Όπως και πριν το ΕυρωΜαϊντάν, πολλοί παρατηρητές σήμερα εξακολουθούν να παρατηρούν την μετεπαναστατική Ουκρανία μέσα από τους φακούς της πολιτικής μεταβάσεως από το ένα καθεστώς στο άλλο και της πολιτικής της ΕΕ για τα γειτονικά κράτη. Οι κατηγορίες και τα κριτήρια για την εκτίμηση των προκλήσεων που αντιμετωπίζει η Ουκρανία έχουν αλλάξει πολύ λίγο παρά το προφανές δράμα, το κοινωνικό βάθος και τις επιπτώσεις στην Ευρωπαϊκή ασφάλεια που είχαν τα γεγονότα του 2014. Όπως και πριν από την Επανάσταση της Αξιοπρέπειας, θέματα όπως η διαφθορά, η ολιγαρχία, η αντίσταση στις μεταρρυθμίσεις και η γενικευμένη καχυποψία προς την Ουκρανική ελίτ είναι αυτά που διαμορφώνουν τις ανταποκρίσεις των δυτικών μέσων και τις δημόσιες συζητήσεις πάνω στα μετα-Σοβιετικά θέματα. Πολλές φορές, ο νέος Ουκρανός πρόεδρος Πέτρος Ποροσένκο παρουσιάζεται σαν μία ελαφρώς βελτιωμένη επανέκδοση του κλεπτοκράτη Γιανουκόβιτς, που σήμερα αναζητείται από την Interpol.
Ασφαλώς, οι παλαιότερες προεπαναστατικές προκλήσεις της Ουκρανίας δεν έχουν γίνει ζητήματα δευτερευούσης ή τριτευούσης σημασίας. Ανεπαρκώς αποφασιστικές μεταρρυθμίσεις δεν μπορούν να αντισταθμισθούν από την στρατιωτική απειλή από την Ρωσία. Ο Ολιγάρχης-που-έγινε-Πρόεδρος Ποροσένκο σίγουρα δεν είναι ένας άγγελος και ακόμα δεν έχει πωλήσει τα διάφορα περιουσιακά του στοιχεία όπως είχε υποσχεθεί κατά την διάρκεια της προεκλογικής εκστρατείας. Παρ’ όλα αυτά, οι σοβαρές διεθνείς αλλαγές γύρω και μέσα στην Ουκρανία το 2014 έχουν μεταμορφώσει το πλαίσιο και τον βαθμό των προκλήσεων που αντιμετωπίζει το Κίεβο. Οι περιστάσεις για μία εφαρμογή των ακόμα πολύ απαραίτητων μεταρρυθμίσεων καθώς και το πολύ ευρύτερο πολιτικό τους πλαίσιο είναι θεμελιωδώς διαφορετικές σήμερα από ό,τι πριν το 2014.
Από την μία πλευρά, η νίκη του ΕυρωΜαϊντάν και η υπογραφή της Συμφωνίας Συνδέσεως με την ΕΕ το 2014 έχουν βελτιώσει τις προϋποθέσεις για μεταρρυθμίσεις στην Ουκρανία. Έχει σημαντικώς αυξηθεί το σχετικό βάρος των φιλο-Ευρωπαϊκών κομμάτων, της Ουκρανικής κοινωνίας των πολιτών, των διεθνών κυβερνητικών οργανώσεων (ΕΕ, ΔΝΤ, ΟΑΣΕ κλπ), των ξένων μη κυβερνητικών οργανώσεων (ιδρύματα, παρατηρητήρια, δεξαμενές σκέψεις κλπ), των Ουκρανικών και Ευρωπαϊκών μέσων ενημερώσεως, καθώς και της παγκόσμιας Ουκρανικής διασποράς (ειδικώς στην Β. Αμερική και την Ευρώπη) μέσα στις Ουκρανικές πολιτικές διαδικασίες. Η αυξανόμενη εμπλοκή Ουκρανών πολιτικών ακτιβιστών, της Αντιπροσωπείας και Αποστολής της ΕΕ στο Κίεβο, μορφωμένων Ουκρανών παλλινοστούντων και άλλων νέων παραγόντων στις μεταβατικές προσπάθειες, αυξάνουν τις πιθανότητές τους για επιτυχία. Ακόμα και ο πόλεμος στην ανατολική Ουκρανία, πέρα από την διαβρωτική του δράση, είχε μία πειθαρχική και εδραιωτική επίδραση στην Ουκρανική κοινωνία.
Από την άλλη πλευρά, επιτυχείς μεταρρυθμίσεις δεν είναι πια ικανές να βελτιώσουν το επίπεδο ζωής του Ουκρανικού πληθυσμού ή ακόμα να εξασφαλίσουν την συνέχεια της υπάρξεως της Ουκρανίας ως κράτους. Η βασική μέριμνα των Ουκρανών, αυτήν την στιγμή, επικεντρώνεται λιγότερο στην ποιότητα της δημοκρατίας τους, του κράτους δικαίου ή της δημόσιας διοικήσεως. Αντ’ αυτού ενδιαφέρονται πρώτα’ απ’ όλα για τις βασικές ευκαιρίες του Ουκρανικού κράτους να επιβιώσει από τον υβριδικό πόλεμο που συνεχίζει το Κρεμλίνο σε βάρος της πατρίδας τους. Η συχνή αναφορά της Δύσης για την συμβολή επιτυχών Ουκρανικών μεταρρυθμίσεων για την επίτευξη νίκης στην διαμάχη με το Κρεμλίνο, δεν είναι λανθασμένη. Όμως, αυτός ο ισχυρισμός χρησιμεύει ως πέπλο για να κρύψει μία πολύ σοβαρότερη πρόκληση. Ακόμα και αν η Ουκρανία αύριο γινόταν η Ελβετία της Ανατολικής Ευρώπης, δεν θα είχε καμιά ελπίδα απέναντι σε ένα ανώτερο γείτονα που θέλει και μπορεί να σαμποτάρει το χτίσιμο του Ουκρανικού έθνους και την Ευρωπαϊκή ολοκλήρωση, ακόμα και να οδηγήσει το Ουκρανικό κράτος σε ερείπια.

Η πρωταρχικότητα της κρατικής ασφάλειας.

Το πιο πιεστικό τρέχον θέμα για την Ουκρανία εμφανίζεται σπανίως και μόνον στο περιθώριο των Δυτικών πολιτικών ανακοινώσεων και των άρθρων γνώμης. Σε ποιο βαθμό μπορεί η κυβέρνηση στο Κίεβο να εξασκήσει την βασική της λειτουργία ως εγγυήτριας της βασικής εδαφικής ασφαλείας της χώρας στην σημερινή Ουκρανία; Πολλοί σχολιαστές υποθέτουν ότι ένας ολοκληρωμένος εξευρωπαϊσμός ως αποτέλεσμα της εφαρμογής της Συμφωνίας Συνδέσεως με την ΕΕ αντιπροσωπεύει τον σίγουρο δρόμο για την επιτυχία ακολουθώντας το Πολωνικό, Σλοβακικό κα παραδείγματα. Αυτή η αξιέπαινη ελπίδα εδράζεται στην σιωπηρή παραδοχή ότι το Ουκρανικό κράτος μπορεί με βιώσιμο τρόπο να ελέγχει την επικράτεια και να διασφαλίζει τις υποδομές του. Προϋποθέτει ότι το Κίεβο θα θεωρείται αξιόπιστο από τον λαό, αλλά και τους ξένους εταίρους για να προστατεύει αληθοφανώς τον νόμο και την τάξη στο μέλλον. Ο εξευρωπαϊσμός του Ουκρανικού κράτους με της διαδικασίας συνδέσεως προφανώς θα πετύχει μόνον εάν η κυβέρνηση εκπληρώσει την βασική της λειτουργία ως εγγυήτριας της βασικής ασφάλειας.
Ένας από τους βασικούς στόχους των μεταρρυθμίσεων που τώρα γίνονται είναι να ενισχυθεί η Ουκρανική οικονομία. Η βάθυνση της συνδέσεως με την ΕΕ πρέπει να επιτρέψει καλύτερη οικονομική διαχείριση και πιο ελεύθερο εμπόριο. Μία προϋπόθεση γι’ αυτό είναι ότι οι εντόπιοι επιχειρηματίες, αλλά και ξένοι επενδυτές, πρέπει να αισθανθούν αρκετά κινητοποιημένοι για να ξοδέψουν τα χρήματά τους, χρόνο και ενέργεια για να χρησιμοποιήσουν, ανανεώσουν και δημιουργήσουν Ουκρανικές εγκαταστάσεις παραγωγής. Η στρατηγική του Πούτιν στην Ουκρανία στοχεύει στο να στερήσει από το Ουκρανικό κράτος την δυνατότητα να προσφέρει αξιόπιστη φυσική και νομική προστασία για την ιδιωτική περιουσία, καθώς και κοινωνική σταθερότητα. Οι δύο αποκαλούμενες «Λαϊκές Δημοκρατίες» στο Ντόνμπας έχουν μικρή αξία αυτές καθαυτές για το Κρεμλίνο. Αντιθέτως, είναι όργανα για να εμποδίσουν την Ουκρανική κοινωνία να ηρεμήσει και να υπάρξει μία βιώσιμη βελτίωση στο επιχειρηματικό κλίμα της Ουκρανίας.
Η κυβέρνηση του Κιέβου είναι πολύ αδύναμη, ο Ουκρανικός στρατός δεν έχει επαρκή εξοπλισμό, το Ουκρανικό σύστημα ασφαλείας είναι πολύ εύθραυστο και, τελικώς, τα Ρωσο-Ουκρανικά σύνορα είναι πολύ μακρά και πορώδη για να μπορέσει το Κίεβο να προλάβει την συνεχιζόμενη υπονόμευση της Ουκρανικής εθνικής κυριαρχίας. Αυτό το Ουκρανικό πρόβλημα πιθανότατα θα συνεχισθεί επί έτη – μία αναγνώριση που είναι ήδη κοινός τόπος στο Κίεβο. Αυτή η κατάσταση αβεβαιότητος του Ουκρανικού κράτους θα τελειώσει μόνον με έναν θεμελιώδη επανακαθορισμό των εθνικών συμφερόντων της Ρωσίας απέναντι στην Ουκρανία. Ένας επαναπροσανατολισμός της εξωτερική πολιτικής θα είναι, όμως, δυνατός μόνον μετά από μία καθεστωτική αλλαγή στην Μόσχα. Η Δύση μετά βίας θα τολμήσει να κάνει εικασίες γι’ αυτό και ακόμα λιγότερο να εργασθεί προς αυτήν την κατεύθυνση.
Η Δύση βασικώς δεν μπορεί να επιλύσει αυτό το βασικό δίλλημα της κυβερνήσεως του Κιέβου. Η Δυτική κοινωνία, όμως, μπορεί πάραυτα να προσφέρει βοήθεια για αυτοβοήθεια, ώστε τουλάχιστον να περιορισθούν οι οικονομικές επιπτώσεις των υπονομευτικών τακτικών του Πούτιν. Αυτή η βοήθεια θα πρέπει να συμπεριλαμβάνει όχι μόνον τις συνεχιζόμενες κυρώσεις εναντίον της Ρωσίας, αλλά και τεχνική βοήθεια για τις συνεχιζόμενες μεταρρυθμίσεις στην Ουκρανία, υποστήριξη για την ανασυγκρότηση των οργάνων ασφαλείας της Ουκρανίας, παράδοση αμυντικού εξοπλισμού στις ένοπλες δυνάμεις της Ουκρανίας, καθώς και μακροοικονομική χρηματοδοτική συνδρομή στο Κίεβο. Το 2014, σε ένα άρθρο στον The Guardian, ο με μεγάλη επιρροή χορηγός και μεγιστάνας George Soros προσδιόρισε μία κύρια στρατηγική εργασία για την Δύση όσον αφορά στην Ουκρανία: την δημιουργία ενός διεθνούς ασφαλιστικού μηχανισμού που θα εξουδετέρωνε μερικώς την τρέχουσα δηλητηρίαση του Ουκρανικού επιχειρηματικού κλίματος μέσω διεθνούς καλύψεως των άμεσων ξένων επενδύσεων στην Ουκρανική οικονομία.

Εγγυήσεις παγίων ως στήριξη για αυτοβοήθεια

Βεβαίως, η Δύση δεν μπορεί και δεν θέλει να προστατέψει την Ουκρανία πλήρως στρατιωτικώς από την Μόσχα. Μπορεί, όμως, να αντισταθμίσει μερικώς την στοχευμένη Ρωσική υπονόμευση των βασικών προϋποθέσεων για την δημιουργία επιχειρήσεων στην Ουκρανία με ένα χρηματοδοτικό εγγυητικό ταμείο για να εξασφαλίζει τις άμεσες ξένες επενδύσεις έναντι πολιτικών κινδύνων. Σήμερα η Ουκρανία είναι ένας ιδιαιτέρως εύθραυστος προορισμός για ξένη οικονομική εμπλοκή. Έτσι, όμως, η Ουκρανία θα μπορούσε τουλάχιστον να απαλλαγεί από μερικούς θεμελιώδεις κινδύνους κατά την άσκηση επιχειρηματικών δραστηριοτήτων. Αυτό αφορά κυρίως σε όλες εκείνες τις περιοχές της Ουκρανίας που απειλούνται ευθέως με στρατιωτική καταστροφή (όπως έχει συμβεί στις ζώνες πολέμου), αυθαίρετη κατάσχεση (όπως έχει συμβεί στην Κριμαία) και όπου καταναγκαστικά μέτρα επιβάλλονται με την απειλή χρήσης βίας (όπως έχει συμβεί στις περιοχές του Ντόνμπας που ελέγχονται από αυτονομιστές). Οι τοπικές επιπτώσεις, η λειτουργία ως μοντέλου και η σημειολογία της αυξήσεως των ξένων επενδύσεων στην ενδοχώρα της Ουκρανίας θα επιταχύνανε τον εκμοντερνισμό της χώρας και την ενσωμάτωση στην διεθνή οικονομία.
Για παράδειγμα, από την αρχή της «Ουκρανικής Κρίσης», η κυβέρνηση των ΗΠΑ έχει σημαντικώς αυξήσει τις εγγυήσεις και την βοήθεια που διατίθεται για επενδύσεις στην Ουκρανία από την Εταιρεία Υπερθαλάσσιων Ιδιωτικών Επενδύσεων (Overseas Private Investment Corporation – OPIC). Παρ’ όλα αυτά, ο OPIC ακόμα εισπράττει επασφάλιστρα για τις ασφαλίσεις και άλλες υπηρεσίες και αυτές οι πρόσθετες χρεώσεις μπαίνουν στους υπολογισμούς κόστους – οφέλους των πιθανών επενδυτών. Παρ’ όλο που σχήματα όπως ο OPIC είναι έτσι ωφέλημα, μειώνουν ανεπαρκώς τα σχετικά με τον πόλεμο μειονεκτήματα της μετά το Μαϊντάν Ουκρανίας ως επενδυτικού προορισμού. Αυτό που χρειάζεται το Κίεβο είναι αντιθέτως ένα πρόγραμμα ασφαλίσεως, απλό, διαφανές και χωρίς προϋποθέσεις που θα εγγυόταν όλες τις ξένες επενδύσεις έναντι όλων των κινδύνων που σχετίζονται με τον υβριδικό πόλεμο της Ρωσίας εναντίον της Ουκρανίας.
Αυτό θα βοηθούσε ιδιαιτέρως τόσο τις ανατολικές όσο τις νότιες περιοχές της Ουκρανίας που βρίσκονται κοντά στα Ρωσικά σύνορα, τις αυτονομιστικές «λαϊκές δημοκρατίες» του Λουχάνσκ και του Ντονιέτσκ ή την κατεχόμενη Κριμαία. Βρίσκονται στην ακτίνα δράσης του τακτικού Ρωσικού στρατού, ατάκτων πεζοναυτών και μονάδων των μυστικών υπηρεσιών που μόνον η παρουσία τους – για να μη αναφέρουμε τις μυστικές ή φανερές τους δράσεις – διώχνουν τους επενδυτές. Ένα παράδειγμα είναι η πόλη της Μαριούπολης στην νοτιοανατολική Ουκρανία κοντά στην Αζοφική θάλασσα. Αυτή η Ρωσόφωνη πόλη είναι στρατηγικώς κρίσιμη για το Κίεβο καθώς καταλαμβάνει έναν πιθανό διάδρομο μεταξύ των ελεγχόμενων από το Κρεμλίνο περιοχών του Ντόνμπας και της χερσονήσου της Κριμαίας. Η χημική και η βαριά βιομηχανία της Μαριούπολης έχουν μεγάλη οικονομική σημασία για την Ουκρανία. Εξ αιτίας των πλησίον Ρωσικών στρατευμάτων εισβολής, όπως και των βαριά οπλισμένων Ρώσων μισθοφόρων και εξτρεμιστών, αυτές οι περιοχές της Ουκρανίας με σχετικώς αυξημένες αναλογίες εθνικώς Ρώσων, όπως η Μαριούπολη, θα έχουν ιδιαίτερες δυσκολίες να προσελκύσουν και να συγκρατήσουν ξένους επενδυτές. Η συνεχιζόμενη οικονομική ύφεση σε αυτές τις περιοχές θα δημιουργήσουν μία αυξανόμενη εκρηκτική κοινωνική κατάσταση, που είναι υποθετικώς ακριβώς ο στόχος του Κρεμλίνου.
Η παροχή εγγυήσεων ξένων επενδύσεων από δημόσιους φορείς δεν είναι ένα άγνωστο εργαλείο διεθνούς αναπτύξεως, όπως δείχνει το παράδειγμα του OPIC. Μία από τις 5 υποδιευθύνσεις της Διεθνούς Τράπεζας, ο Οργανισμός Πολυμερούς Ασφαλίσεως Επενδύσεων, εστιάζεται πρωταρχικώς σε αυτό το ζήτημα. Οι εγγυήσεις εξαγωγικών πιστώσεων Hermes Cover του Βερολίνου παίζουν ένα σημαντικό ρόλο στις οικονομικές σχέσεις της Γερμανίας με εταίρους σε περιοχές του κόσμου με πολιτική αστάθεια, περιλαμβανομένου του πρώην Σοβιετικού χώρου. Η Ευρωπαϊκή Ένωση θα έπρεπε να ενδιαφέρεται τόσο για τα άμεσα αποτελέσματα επενδύσεων στην Ουκρανία όπως η δημιουργία τοπικών θέσεων εργασίας, όσο και για τα έμμεσα αποτελέσματα όπως μεγαλύτερες εισπράξεις φόρων από την κυβέρνηση. Χωρίς αυτές τις επενδύσεις η ροή παρανόμων μεταναστών από την Ουκρανία προς την ΕΕ θα αυξηθεί και το Ουκρανικό κράτος πιθανότατα θα παραμείνει εξαρτώμενο από νέα οικονομική στήριξη από την Δύση για πολλά χρόνια.
Οι ξένες άμεσες επενδύσεις, εγγυημένες από τα Δυτικά κράτη και θεσμούς, θα χρησίμευαν, επίσης, ως ένας προστατευτικός μηχανισμός για το Ουκρανικό κράτος. Για κάποιους θα αποτελούσε μία εναλλακτική λύση και για άλλους μία πρόσθετη λύση στην παροχή αμυντικού εξοπλισμού στο Κίεβο. Οι Δημοσίως εγγυημένες άμεσες επενδύσεις, ειδικώς στην νότια και ανατολική Ουκρανία, θα συνέδεαν στενώς τα Δυτικά οικονομικά συμφέροντα και την μελλοντική αποσταθεροποιητική δράση της Ρωσίας – μία σύνδεση που θα έπρεπε να έχει μία ηρεμιστική επίδραση στην Ρωσο-Ουκρανική διαμάχη. Η καταγραφή από Δυτικούς κρατικούς και μη κυβερνητικούς παρατηρητές της βαθιάς αναμίξεως του Ρωσικού κράτους στην διαμάχη στην ανατολική Ουκρανία βελτιώνεται συνεχώς (δείτε: Czuperski, Herbst, Higgins, Polyakova & Wilson 2015).Η ύπαρξη περισσοτέρων Δυτικών περιουσιακών στοιχείων και επιχειρήσεων με έδρα την Ουκρανία – ειδικότερα στις περιοχές πιθανής διαμάχης στην Ρωσόφωνη Ανατολή και Νότο – θα δημιουργούσαν μία νέα αλληλεξάρτηση.
Η Μόσχα θα διέτρεχε τον κίνδυνο ότι οι επενδυτές, ιδιοκτήτες ή ασφαλιστικοί φορείς, που θα επηρεάζονταν από την δράση του Ρωσικού στρατού ή παραστρατιωτικών οργανώσεων ή από τις επιχειρήσεις των μυστικών υπηρεσιών στην ανατολική Ουκρανία, θα προσπαθούσαν να ανακτήσουν τις οικονομικές ζημίες τους, αποτέλεσμα των μυστικών επιχειρήσεων του Κρεμλίνου, στα διεθνή δικαστήρια. Η ακίνητη περιουσία και περιουσία στο εξωτερικό των Ρωσικών κρατικών εταιρειών ή οργανισμών θα απειλείτο με κατάσχεση. Οι μελλοντικές προσπάθειες για αποζημίωση θα μπορούσαν να ακολουθήσουν το παράδειγμα των τρεχόντων προσπαθειών να ανακτηθούν μέσω δικαστικών εντολών οι ζημίες που υπέστησαν οι μέτοχοι της επιχειρήσεως YUKOS του Μιχαήλ Χοντορκόφσκυ, που είχε δολίως διαλυθεί και κατασχεθεί από το Κρεμλίνο το 2003.

Από μία ζώνη διαμάχης σε μία αναδυόμενη αγορά

Η ασφάλιση των Ξένων Αμέσων Επενδύσεων θα μπορούσε να έχει επωφελή αλληλεπίδραση με άλλες εξελίξεις που θα έπρεπε να βελτιώσουν το επιχειρηματικό κλίμα στην Ουκρανία. Από την 1η Ιανουαρίου 2016, η Συμφωνία Συνδέσεως είναι πλήρως επικυρωμένη και έχει αρχίσει να λειτουργεί η Ζώνη Σφαιρικών και σε Βάθος Ελευθέρων Συναλλαγών μεταξύ της Ουκρανίας και της ΕΕ. Αυτό πρέπει να επιταχύνει την σταδιακή ενσωμάτωση της Ουκρανίας στον οικονομικό, νομικό, πολιτικό κοινωνικό και κανονιστικό χώρο της Ευρώπης. Ας ελπίσουμε ότι το 2016 το Κίεβο θα έχει επίσης ανταποκριθεί σε όλους τους όρους του Σχεδίου Δράσης για την Ελευθέρωση των Θεωρήσεων και έτσι να εξασφαλισθεί η ελεύθερη επίσκεψη των Ουκρανών πολιτών στην ζώνη Σένγκεν. Στην ιδανική περίπτωση, στην σύνοδο κορυφής για την Ανατολική Εταιρική Σχέση, η ΕΕ θα προσφέρει στην Ουκρανία, μαζί με την Μολδαβία και την Γεωργία μία υπό όρους και μακροπρόθεσμη επίσημη και σαφείς προϋποθέσεις δυνατότητα μελλοντικής προσχωρήσεως ως πλήρες μέλος της Ενώσεως (ένα πακέτο μέτρων έχει προηγουμένως προταθεί στο: Fedorenko & Umland 2014). Η προκύπτουσα ολοένα πιο ενεργή συμμετοχή από ξένους επενδυτές στην Ουκρανία θα ήταν τόσο οικονομικώς σημαντική για την κατεστραμμένη από τον πόλεμο χώρα όσο και επωφελής από την προοπτική εσωτερικής πολιτικής και κοινωνικών ψυχολογικών προοπτικών. Η τοπική και διεθνής εμπιστοσύνη στην μελλοντική ύπαρξη και τις προοπτικές του Ουκρανικού κράτους θα μεγαλώνουν με κάθε άφιξη ξένου επενδυτή στην χώρα. Αυτό θα δημιουργήσει σωρευτικά αποτελέσματα που θα εκτείνονται πέρα από τις εγγυημένες επενδύσεις, θα ενεργοποιούν περαιτέρω επιχειρηματική δραστηριότητα και θα περιορίζουν την διαρροή εγκεφάλων από την οποία υποφέρει η Ουκρανία.
Μία Δυτική υποστήριξη προς το Κίεβο, η οποία είναι στρατηγική αντί περιπτωσιακή θα έχει μεγαλύτερες επιπτώσεις υπό το φως της απεμπολήσεως από την μετα-Σοβιετική Ουκρανία του μεγάλου της οπλοστασίου πυρηνικών κεφαλών και της σήμερα επιταχυνόμενης Ευρωπαϊκής ολοκληρώσεως. Η διαρκής Δυτική βοήθεια στο Κίεβο και η αποτροπή Ρωσικών υπονομευτικών δράσεων στην Ουκρανία θα ακολουθεί το πνεύμα της Συνθήκης για την Μη Διάδοση των Πυρηνικών Όπλων του 1968, του Μνημονίου της Βουδαπέστης του 1994 για τις Εγγυήσεις Ασφαλείας (που προστατεύουν την ακεραιότητα του εδάφους της Ουκρανίας) και της Συμφωνίας Συνδέσεως του 2014 μεταξύ της ΕΕ και των κρατών μελών από την μία πλευρά και της Ουκρανίας από την άλλη. Μία ορατή Δυτική βοήθεια στο Κίεβο έτσι θα επιτρέψει την ενδυνάμωση του παγκοσμίου καθεστώτος ελέγχου των όπλων μαζικής καταστροφής και να βελτιώσει την φήμη της Πολιτικής Γειτονίας των Βρυξελλών. Τελευταίο αλλά όχι λιγότερο σημαντικό, αυτή η ελάφρυνση της υπερβολικώς απαιτητικής προκλήσεως για το Ουκρανικό κράτος θα έβαζε πάλι την μπάλα στο γήπεδο του Κιέβου όσον αφορά στον αυτό-διακηρυγμένο Εξευρωπαϊσμό της χώρας. Η Ουκρανική κυβέρνηση θα ήταν τότε υπεύθυνη για να δημιουργήσει όλες τις λοιπές προϋποθέσεις απαραίτητες για την προσέλκυση ξένων επενδύσεων στην χώρα.
Μεταφρασμένο από τα Αγγλικά από τον Άρη Παπαχρήστου. Μία περιληπτική έκδοση αυτού του κειμένου εκτυπώθηκε νωρίτερα στον τόμο 27 του Harvard International Review (2015).
Ο Andreas Umland, PhD, είναι Ερευνητής στο Ινστιτούτο για την Ευρω-Ατλαντική Συνεργασία στο Κίεβο και Γενικός Επιμελητής της σειράς βιβλίων «Σοβιετική και Μετ-Σοβιετική Πολιτική και Κοινωνία» που εκδίδεται από την ibidem Press, στην Στουτγάρδη και το Αννόβερο.

Αναφορές:

Anna Chebotariova, “‘Voices of Resistance and Hope:’ On the Motivations and Expectations of Euromaidaners,” in: David R. Marples, Frederick V. Mills (eds), Ukraine’s Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution (Soviet and Post-Soviet Politics and Society 134). Stuttgart: ibidem-Verlag, 2015.
Maksymilian Czuperski, John Herbst, Eliot Higgins, Alina Polyakova, Damon Wilson, Hiding in Plain Sight: Putin’s War in Ukraine and Boris Nemtsov’s “Putin. War.” Washington, DC: Atlantic Council, 2015.
Julie Fedor (ed.), Russian Mass Media and the War in Ukraine (Journal of Soviet and Post-Soviet Politics and Society 1:1). Stuttgart: ibidem-Verlag, 2015.
Kostyantyn Fedorenko & Andreas Umland, “Ten (Un)Easy Steps to Save Ukraine: Towards a Paradigm Shift in Western Approaches to Kyiv’s Europeanization Efforts,” Harvard International Review, 31 August 2014,http://hir.harvard.edu/archives/7026.
Rory Finnin, “Ukrainian Studies in Europe: New Possibilities,” Journal of Ukrainian Politics and Society 1:1 (2015), pp. 18-23.
Nikolay Mitrokhin, “Infiltration, Instruction, Invasion: Russia’s War in the Donbass,” in: Julie Fedor (ed.), Russian Mass Media and the War in Ukraine (=Journal of Soviet and Post-Soviet Politics and Society 1:1). Stuttgart: ibidem-Verlag, 2015.
Natalia Otrishchenko, “Beyond the Square: The Real and Symbolic Landscape of the Euromaidan,” in: David R. Marples, Frederick V. Mills (eds), Ukraine’s Euromaidan: Analyses of a Civil Revolution (=Soviet and Post-Soviet Politics and Society 134). Stuttgart: ibidem-Verlag, 2015.
George Soros, “How the EU can save Ukraine,” The Guardian, 29 May 2014.
Andreas Umland, “Weißer Fleck: Die Ukraine in der deutschen Öffentlichkeit,” Osteuropa 62:9 (2012), pp. 127-133.

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

%d bloggers like this: